FÜTÜVVET AHLAKI
İnsanın yeryüzüne inişiyle yolculuğu başlamaktadır. Bu yolculuğun bir amacı vardır ve o amaca ulaşmak ahlaki yükselişle mümkündür. Ahlak; teorik (nazari) ve pratik (ameli) ahlak olarak iki boyutlu incelenmektedir: Fütüvvet, Müslüman Türklerin ameli hayatını şekillendiren ahlak modelini ifade etmektedir.
Fütüvvet; genellikle başkasını kendine tercih etmek, engin bir mürüvvete sahip olmak demektir. Sözlük anlamıyla birlikte fütüvvet kavramı, tasavvuf çevrelerinde, diğerkâmlık, cömertlik ve şefkati de içine alan bir terim olmuştur. Kısaca fütüvvet; cesaret, kahramanlık, cömertlik ve fedakârlık gibi insanı insan yapan birçok değerin birleşiminden oluşan, en temelde ahlak üzerine kurulan değerler sistemine verilen addır.
Fütüvvet ahlakı, kardeşlik anlayışına dayanmaktadır. Özelden genele doğru kardeşlik üç basamak olarak sıralanmıştır. Bu basamaklardan en özel olanı Muhammediyette kardeşliktir ki Müslümanların yani son peygamber Hz. Muhammed’in ümmetinin kardeşliğini ifade etmektedir. Bir Müslüman diğer Müslüman kardeşlerinin haklarını gözetmeli, onların canını kendi canından önde tutmalıdır.
Diğer bir basamak ise İbrahimiyette kardeşliktir. Bu da tevhit inancını taşıyan yani Allah’ın varlığına ve birliğine iman edenlerin ve yalnızca onu ilah olarak kabul edenlerin kardeşliğini ifade etmektedir. Bu basamaklardan daha geniş olarak Âdemiyette kardeşlik ise tüm insanların kardeş olduğunu ifade etmektedir. İnsan tüm insanları din, dil, ırk gözetmeksizin kardeşi bilmeli ve onlara iyilik yapmalıdır. Bu basamaklara “Bezm-i Elest’te kardeşlik” olarak bir basamak daha eklenmiştir. Yani tüm mahlûkat yaratılış itibariyle kardeştir. Bu yüzden yalnızca insanların değil yaratılmış olan her şeyin hakkı gözetilmelidir.
Fütüvvet ahlakı; gönle hitap eden ve ancak gönül sahipleri tarafından anlaşılan; tevhit inancını taşıyan, yalnızca insanların değil yaratılmış olan her şeyin hakkını gözeten, her durumda ve koşulda adaletten yana olmayı öğütleyen peygamber sözüdür. Kaynağını nübüvvetten alan fütüvvet, özüne sevgiyi alıp saygıyı düstur edinen muhabbet dilidir. Bu açıdan bakıldığında anlaşılacaktır ki fütüvvet ahlakı ile ahlaklanmak hakikat yolculuğunun olmazsa olmazlarındandır.
