MANEVİ YÜKSELİŞ
Her şey yaratılışla başlamaktadır. İnsan dünyaya geldiği anda kirle, günahla karşılaşmaktadır. Yaratılış yani inmek, latif olandan kesif olana gitmektir. Kesafet, yoğunluktur. Bilgelikte ve dinde kesafet yerilmektedir. Letafet ise sadeliktir. Bilim ve tekniğin hâkim olduğu süreç yani 20. ve 21. yüzyıl, latif değil kesif bir yüzyıldır. Letafetten kesafete inmek, insan için bir düşüşü ifade etmektedir. Düşülen yerin adı edna -alçak yer- olan dünyadır. Dünya kesafet âlemidir ve bu âlemde tanımanın, bulmanın, olmanın yolu daha yoğun olana gitmek değil yoğun yerden soyutlanmaktır. Bilgelik yolculuğu, bulma ve bulduğunda olma halidir. Bir bilgenin asıl amacı, bilmek değil bulmak ve olmaktır. Buna dair kullanılan yöntem ise soyutlanma, arınma ve temizlenmedir.
Bilgelik yolculuğu, bulma ve bulduğunda olma halidir.
Yolculuk, kirlenmeyi ve tozlanmayı hal ve tecrübe olarak görmektedir. Bilgelikte Latif olana gitmenin yolu; halin tecrübeye dönmesi, tozun ve kirin giderilerek ruhun kemale ulaşmasıdır. Bir şeyi görememenin sebebi, yokluğundan değil önündeki engellerin yoğunluğundan kaynaklanmaktadır. Bu sebepten bilgelik; insanın önündeki engelleri, sisleri kaldırabilmesi için görmeden evvel büyük bir terbiye süreci başlatmaktadır. İnsan, görene ve gösterilene kadar yanılmaktadır. Görmenin yolu ise öncesinde binlerce kez yanılmaktan geçmektedir.
İnsan hata yapa yapa terbiye olur, terbiye ola ola kemali bulur.
Arınırken dikkat edilmesi gereken bir husus da insanın kendi manevi kokusunu kaybetmemesidir. Onun için temizliğin döngüsel bir şekilde, sık sık ama dengeli yapılması vurgulanmaktadır. Koku, hatırlatıcıdır. Bundan dolayı aşırıya gitmek hatırlamanın önünde engel oluşturabilmektedir. Aşırı duyarlılık hem maddi hem manevi boyutta hastalığa gebedir. Bulunulan makamın kokusunu kaybetmemek, hafızayı diri tutmak için önemlidir. Makamındaki koku insan için hatırlatıcıdır. Nitekim taşıdığı kokunun karışma hadisesi, doğru teşhis etme yeteneğini engelleyebilmektedir. Buradaki aşırılık makbul görülmemektedir.
Arınmanın önemli olduğu kadar görüntü ve şekiller de önemlidir. Bu cihetten bakıldığı vakit geometri ve mekânın alanına girilmektedir. Temizlikte zamansal faktörlerden daha çok mekânsal faktörler işlemektedir. Zamandan ziyade mekân daha önemlidir. Temizlikte evin sınırları, zamanın sınırlarından daha önemlidir. Din ve bilgelik buralara dikkat etmektedir. Temizlik yaparken de gerçek hayata dokunması, fayda sağlaması gerekmektedir. Zahiri anlamda bu mesele iyi tahayyül edildiğinde bilgeliğin metodu olduğu anlaşılmaktadır.
